Kolubarski okrug - Valjevo

Centralni region čini šest okruga: Kolubarski, Moravički, Šumadijski, Pomoravski, Rasinski i Podunavski okrug. Veći gradovi u ovom regionu su Valjevo, Čačak, Gornji Milanovac, Kragujevac, Aranđelovac, Jagodina i Kruševac.

Kolubarski okrug prostire se u srednjem delu zapadne Srbije, a njega čine grad Valjevo i opštine Osečina, Ub, Lajkovac, Mionica, Ljig. Moravički okrug se nalazi u centralnom delu Srbije i čine ga grad Čačak i opštine Gornji Milanovac, Lučani, Ivanjica. Šumadijski okrug je središte Srbije sa centrom u gradu Kragujevcu. Okrug obuhvata ju i opštine Aranđelovac, Topola, Rača, Batočina, Knić, Lapovo. Pomoravski okrug, sa sedištem u gradu Jagodini, čine i opštine Ćuprija, Paraćin, Svilajnac, Despotovac, Rekovac. Rasinski okrug se nalazi u centralnom delu zemlje. Njegovo sedište je u gradu Kruševcu, a u njegovom sasatavu su i opštine Varvarin, Trstenik, Ćićevac, Aleksandrovac, Brus. Podunavski okrug se nalazi u centralnom delu Srbije i njegovo sedište je grad Smederevo. Okrug još čine opštine Smederevska Palanka, Velika Plana.

Prva ljudska naselja na tlu današnje Srbije, oko 7000 godina pre nove ere, nastala su uglavnom duž velikih reka. Duž obala Dunava razmeštena su značajna nalazišta Vinča, Starčevo i Lepenski Vir. Nekoliko vekova kasnije na ovo područje počinju da pristižu čobanska plemena, a među njima jačaju Iliri, koji su ovladali kovanjem gvožđa i postali regionalna sila. U 3. veku p.n.e. na tlo Srbije sa severa stižu Kelti, koji su 279. god. pre nove ere osnovali naselje Singidunum - današnji glavni grad Srbije Beograd. Posle dugog ratovanja s Ilirima, Keltima i ostalim zatečenim stanovništvom, Rimljani u 1. veku nove ere pripajaju sve oblasti južno od Dunava Rimskom Carstvu i vladaju njima narednih nekoliko vekova. Tokom svoje vladavine, Rimljani su na teritoriji Srbije podigli brojne gradove i pogranična utvrđenja na Dunavu, čiji ostaci postoje i danas. Podelom Rimskog Carstva 395. godine, najveći deo današnje Srbije potpao je pod Vizantiju. U prvoj polovini 7. stoleća Sloveni ulaze u savez sa Vizantijom i nanose težak poraz Avarima. Posle toga su dobili pravo da slobodno naseljavaju oblasti između Jadranskog mora, Save, Morave i bosanske reke Vrbas. Tu započinje istorija srednjevekovne Srbije. U drugoj polovini 9. veka misionari Ćirilo i Metodije donose među Srbe hrišćanstvo i pismenost. Crkveni raskol 1054. godine ostavlja većinu srpskih teritorija u sferi uticaja pravoslavlja. Period do kraja 12. veka protekao je u nestabilnosti, ratovima sa susednim državama i smenama vladarskih dinastija. Krajem 12. veka se pojavljuje veliki župan Stefan Nemanja, tokom čije vladavine dolazi do snažnog uspona srednjevekovne srpske države i započinje najznačajnija srpska dinastija Nemanjića. U vreme Stefana Nemanje izgrađeni su neki od najpoznatijih srpskih manastira, a iz tog vremena potiče i Miroslavljevo jevanđelje, najstariji pisani dokument na srpskom jeziku. U 13. veku Srbija postaje samostalna kraljevina, a zalaganjem Svetog Save, najmlađeg sina Stefana Nemanje, Srpska pravoslavna crkva dobija autokefalnost. Centar kulturnog i duhovnog života srednjevekovne Srbije premešta se na Kosovo. Vrhunac razvoja i teritorijalne ekspanzije Srbija doživljava u vreme kralja i cara Dušana, pod čijom vlašću je bila prostrana teritorija od Dunava do centralne Grčke. Dušan se smatra i utemeljiteljem srpskog zakonodavstva.

Posle smrti cara Dušana, njegovo carstvo se raspada na mnoštvo feudalnih poseda, a nad Srbijom se nadvija senka turske invazije na zapad. U bitkama na reci Marici 1371. i Kosovu Polju 1389. godine, srpska aristokratija je desetkovana i Turcima je otvoren put za dalje napredovanje. Značajan otpor u prvoj polovini 15. veka pružaju im srpske i mađarske snage na severu srednjevekovne Srbije, posebno oko Beograda i Smedereva, ali 1459. godine Turci zauzimaju Smederevo, čime srpske zemlje padaju pod tursku dominaciju tokom naredna četiri veka. Početkom 19. veka Srbi pod turskom vlašću dižu dva velika ustanka, kojima su se izborili za značajnu autonomiju u okviru Otomanske imperije. Novoosnovana Kneževina Srbija dobija međunarodno priznanje 1878. godine, a 1882. postaje Kraljevina Srbija, sa Beogradom kao prestonicom. Početkom 20. veka Kraljevina Srbija učestvuje u Balkanskim ratovima, da bi 1914. godine, napadom Austrougarske na Srbiju, otpočeo Prvi svetski rat. Iako je iz tog rata izašla kao pobednička sila, Srbija je u njemu izgubila 58 odsto muškog stanovništva. Jedna od posledica rata bio je i nastanak Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca krajem 1918. godine, ujedinjenjem Srbije, samostalne Crne Gore i delova Austrougarske, koja se raspala. Kraljevina 1929. godine dobija ime Jugoslavija, na čelu joj je srpska dinastija Karađorđevića, a glavni grad je Beograd.

Centralna Srbija je u današnje vreme duhovno i kulturno središte zemlje. Na ovom području se sluša truba i frula, na saborima prepliće kolo, hladni dani greju kuvanom rakijom, a po selima i dalje odjekuju priče o srpskim junacima i vojvodama, slavnim bitkama i velikim pobedama. Vina iz Župe i iz kraljevskih podruma na Oplencu, rakije iz Čačka i Kraljeva, deo su istorije pretočene u tradiciju. Centralnom Srbijom teku male i velike reke poput Zapadne Morave, Studenice, Ibra, Gruže, ali tu su i mnogobrojni prirodni mineralni izvori vode proverenih lekovitih svojstava u poznatim srpskim banjama. Sela centralne Srbije, bilo da su u okolini Aranđelovca, Topole, Gornjeg Milanovca, Čačka, Knića, Lučana, Kruševca, Kraljeva, Aleksandrovca ili u kopaoničkom kraju, neguju tradiciju dobrog zdravlja. Centralna Srbija je poznata kao velika bašta za uzgoj voća i povrća, gde tokom jeseni svako selo postaje mala fabrika za pripremu zimnice i sokova prema domaćim recepturama. U blizini reka, izvora i potoka, u podnožju planina, sela ovog područja nude mogućnosti za odmor, koji može biti protkan ribolovom, lovom, skijanjem, plivanjem, jahanjem, sakupljanjem lekovitog bilja i šumskih plodova,. Dragačevski sabor trubača u Guči pomogao je da ime Srbije postane poznato širom sveta po bogatoj i jedinstvenoj tradiciji, proslavljenoj muzici, vrhunskoj zabavi i iskrenom gostoprimstvu. ’’Kosidba na Rajcu’’ je manifestacija nastala na tradiciji moba kojima su rođaci, komšije i prijatelji zajednički obrađivali zemlju. Tada se, uz izvornu narodnu pesmu, sredinom leta kose planinske livade podno Rajca, u blizini Ljiga.

Grad Valjevo se nalazi na reci Kolubari, a okružen je planinskim vencem, koji čine Maljen, Povlen, Jablanik, Suvobor i Medvednik, što govori da je kraj bogat prirodnim lepotama. Pitoma priroda, povoljan geografski položaj i dobra saobraćajna povezanost s ostalim delovima zemlje, omogućili su razvoj poljoprivrede, prehrambene industrije, kao i turizma. To su i glavni potencijali za ulaganje, a lokalna samouprava preduzima mere za stvaranje što atraktivnije investicione klime. Valjevo pripada Kolubarskom okrugu i obuhvata 78 naselja, a više od polovine stanovnika živi u seoskom području. Zbog toga je poljoprivreda oduvek bila važna grana privrede tog kraja, kao i prehrambena industrija, bazirana na preradi voća i povrća. Takođe, u Valjevu je bio razvijen i metalski kompleks, koji je u poslednjih dvadesetak godina, kao i cela privreda, prolazio kroz krizu. Gradska uprava Valjeva se trudi da stvori povoljnu poslovnu klimu za investitore, a mere koje preduzima su pozitivno ocenjene, kako od državnih organa, tako i od međunarodnih institucija. Uvođenjem Informacionog sistema u gradske službe omogućeno je funkcionisanje elektronske uprave, što znatno olakšava poslovanje privrednicima, jer je na taj način ubrzan postupak izdavanja dozvola. Kada je reč o stvaranju uslova za privlačenje investitora, gradske vlasti su pripremile zemljište površine 14,6 hektara za  Industrijsku zonu. To podrazumeva i izgradnju saobraćajnica, koje će industrijsku zonu povezati s Transfer stanicom za komunalni otpad. Projekat izgradnje Tansfer stanice biće realizovan iz donacije Vlade Češke u iznosu od 450 hiljada evra, dok će za ostale objekte sredstva biti ozbezbeđena iz NIP-a i fondova za razvoj.

Globalna ekonomska kriza osetila se i na tom području, te, iako interesovanje potencijalnih investitora i dalje postoji, smanjen je nivo ulaganja.  Očekuje se, da će se, kako kriza bude jenjavala, povećati investicije, što će doprineti bržem oporavku privrede. Nekadašnja velika državna i društvena preduzeća prošla su kroz proces restrukturiranja, dok su pojedina pravatizacijom dobila nove vlasnike, posebno u sektoru tekstilne, metaloprerađivačke i industrije nameštaja. U Valjevu su pogone otvorili slovenačka kompanija „Gorenje“, italijanska fabrika čarapa „Golden lejdi“, a izgrađeno je i više objekata poznatih trgovinskih lanaca.

Valjevski kraj ima preduslove za razvoj turizma. Na oko 35 kilometara od Valjeva na planini Maljen nalaze se Divčibare, mesto na kome je vazduh, zbog mešavine morske, karpatske i panonske klime, izuzetno povoljan za disajne organe, zbog čega je nazvano „vazdušna banja“. Na tom području nalazi se i Banja Vrujci, poznata po blagotvornom dejstvu lekovitog blata na zdravlje ljudi, što je doprinelo da je taj hotelski kompleks veoma posećen. U okolini Valjeva nalaze se Manastir Ćelije iz 14. veka, zatim Manastir Lelić i Manastir Pustinja iz 17. veka, u kome je i čuvena freska svetog Jovana Krstitelja, koja je pod zaštitom UNESKO i sva tri okupljaju veliki broj vernika tokom čitave godine. Grad Valjevo je poznat i po brojnim kulturnim manifestacijama, koje se održavaju više decenija, a najpoznatije su džez festival, „Tešnjarske večeri“ i Okrobarski susreti pisaca.

SUVOM ŠLJIVOM PROTIV KRIZE U 19. veku izvoz suve šljive je spasavao zemlju od ekonomske krize. Srbija je 1867. godine izvezla četiri hiljade tona ovog ploda I zaradila 84 hiljade dukata. Tačno pre sto godina, Valjevo je bilo izvozni centar za suvu šljivu. Tada je ka svetskim centrima iz grada na Kolubari odlazilo 10 hiljada vagona suve šljive, pretežno, na daleko poznate “mađžarke”, odnosno kako je danas zovu “požegača”. Godine 1927. izvezeno je 47 hiljada tona suve I 11 hiljada tona sveže đljive, da bi 1997. izvoz suve pao na svega hiljadu tona. Danas on iznosi oko četiri hiljade tona, što znači da polako raste I to je jedna od šansi srpskog agrara.

JADARIT DONOSI BOGATSTVO  Multinacionalna kompanija „Rio Tinto“ je 2004. godine u Srbiji osnovala firmu „Rio Sava“, koja se bavi istraživanjem rudnog bogatstva. Od tada je otvoreno 55 istražnih bušotina, a u planu je da se otvori dodatnih pedesetak. Na osnovu dosadašnjih istraživanja, procenjeno je da u Jadarskom basenu ima oko 220 miliona tona rude jadarit. Reč je o novootkrivenom mineralu, koga, po svemusudeći, ima i na ostalim lokacijama u Srbiji. Jadarit je monoklinični neradioaktivni mineral bele boje,  a otkriven je pre šest godina u Srbiji. Potvrdu da je u pitanju novi mineral dali su stručnjaci Londonskog prirodnjačkog muzeja i Nacionalnog istraživačkog saveta Kanade. Jadarit je ime dobio po reci Jadar, u čijoj okolini je pronađen, a otkriven je dok su geolozi tražili bor, koji se koristi u proizvodnji raketnih goriva. Kasnije se ispostavilo da se iz jadarita dobija litijum, koji je osnova za proizvodnju najsavremenijih baterija, a zajedno sa borom, primenjuje se u raketnoj i automobilskoj industriji. Očekuje se da će u Jadarskom basenu, kod Loznice, biti otvoren i rudnik jadarita iz koga će se dobijati litijum. To bi za razvoj rudarstva imalo isti značaj kao otvaranje rudnika u Boru pre jednog veka. Kako se pretpostavlja da Jadarski basen nije jedini u Srbiji gde ima tog minerala istraživanja se nastavljaju. Trenutno se istraživanja vrše na 15 istražnih polja u centralnoj i istočnoj Srbiji. Već je utvrđeno da u valjevsko-mioničkom basenu ima jadarita, a uskoro počinju istražna bušenja u Valjevskoj Kamenici i Osladiću. Eksploatacija tih nalazišta bila bi podzemnim kopom, tako da ne bi bila narušena životna sredina. Veliki značaj u eksploataciji i transportu imala bi i pruga Valjevo – Loznica, koja se nalazi u okolini te lokacije. Iako raspolaže sa velikim zalihama jadarita Srbija nije do sada vršila istraživanje zbog visokih troškova, koji za istražnu bušotinu iznose oko 500 evra po dužinom metru. Procenjuje se da su rezerve litijuma samo u okolini Krupnja i Loznice oko 120 miliona tona, a kako je cena po toni pet hiljada evra, očekuje se da bi njegova eksploatacija donela značajan profit. Zahvaljujući jadaritu, Srbija ima šanse da u narednih deset godina postane jedan od najznačajnijih proizvođača litijuma. Učešće Srbije u svetskoj proizvodnji litijuma bilo bi oko 20 odsto, dok bi udeo u evropskoj proizvodnji iznosio 90 procenata.     

(8. februar 2013.) OPORAVAK „VALJEVSKE PIVARE“ Iako je pre samo godinu dana „Valjevska pivara“ bila u ogromnim problemima, koji su ugrožavali opstanak firme, zahvaljujući adekvatnim merama menadžmenta, uspela je da se oporavi. Reorganizacijom i novim planom poslovanja, prevaziđeni su problemi i otplaćen veliki dug, koji datira još iz devedesetih godina prošlog veka. Danas Pivara posluje s dobitkom, a povećana je i proizvodnja na preko 75 hiljada hektolitara piva. Uloženo je 70 miliona dinara u novu opremu i ambalažu, kao i marketinške aktivnosti u cilju promocije proizvoda. Uvedene su i novine, te se „Valjevsko pivo“ sada prodaje u novoj ambalaži – limenkama. Osim toga, proširen je asortiman i u fabrici se proizvode voćni sirupi od limuna, pomorandže i ananasa. Svi ti proizvodi su, kroz reklamnu kampanju, predstavljeni potrošačima, a obezbeđen je i plasman u najvećim trgovinskim lancima. U cilju očuvanja brenda „Valjevsko pivo“ pokrenuta je inicijativa da se osnuje Udruženje ljubitelja tog piva. Na taj način bi „Valjevsko pivo“ postalo zaštitni znak grada Valjeva, što bi doprinelo očuvanju kulture i tradicije spravljanja pravog domaćeg piva. Ono što izdvaja „Valjevsku pivaru“ od ostalih je činjenica da se tu pivo još uvek proizvodi po receptu, starom 152 godine, koji je nastao u čuvenoj bavarskoj pivarskoj porodici Ajhinger.     

Slovenačka kompanija „Gorenje“ iz Velenja, do sada je u Srbiji investirala oko 70 miliona evra. Osim fabrika u Staroj Pazovi i Zaječaru, širi se i poslovanje u Valjevu.  Kompanija „Gorenje“ ima ukupno 11 hiljada zaposlenih, od toga je oko deset odsto u fabrikama u Srbiji. Otvaranjem četvrte fabrike u Srbiji, a druge u Valjevu, taj broj biće povećan za oko 400 novih radnika. Pored postojeće fabrike frižidera, u Valjevu je izgrađena još jedna fabrika rashladnih uređaja na 30 hiljada kvadratnih metara. Nova fabrika nalazi se odmah pored postojeće, a kapaciteti za proizvodnju hladnjaka su udvostručeni. Takođe, planirano je i otvaranje razvojno-istraživačkog centra, u kome će se kreirati novi programi u oblasti rashladnih uređaja. Investitorima je veoma važna sigurnost za njihova ulaganja i kontinuitet ekonomske politike. Prva fabrika, koju je „Gorenje“ otvorilo u Valjevu, jedna je od najmodernijih u sistemu kompanije, i zapošljava oko 500 radnika. U njoj se godišnje proizvede blizu 500 hiljada frižidera i zamrzivača visokog kvaliteta, a 85 odsto proizvodnje namenjeno je izvozu. Proizvodi se plasiraju na tržišta EU.  Kompanija „Gorenje“ je prvu fabriku otvorila pre šest godina u Valjevu, kada joj je, okviru programa podsticajnih mera za investitore, odobreno 10 hiljada evra po zaposlenom. Posle toga je u Staroj Pazovi otvorena fabrika za proizvodnju bojlera, za koju je država odobrila podsticaje u iznosu od četiri hiljade evra po novootvorenom radnom mestu. Godišnja proizvodnja je oko 150 hiljada bojlera, od čega je 65 odsto namenjeno izvozu. U Zaječaru je na prostoru od 18 hiljada kvadratnih metara otvoren pogon za proizvodnju veš mašina. Kompanija „Gorenje“ ima u planu i otvaranje desetak prodavnica u Srbiji, dok će u Beogradu biti otvoren regionalni logistički centar. „Gorenje“ ima fabrike u pet zemalja, a osim Slovenije i Srbije, proizvodni pogoni se nalaze u Finskoj, Češkoj i Austriji. 

INVESTICIJE U VALJEVSKU PRIVREDU Kompanija „Austroterm“, lider u proizvodnji termoizolacionih materijala na tržištu Srbije,obeležila je deset godina od početka poslovanja u našoj zemlji, gde je dosad uloženo više od 18 miliona evra. Kompanija je osnovana 2011. godine sa sedištem u Valjevu, a 2003. godine u tom gradu izradila je fabriku za proizvodnju termoizolacionih materijala od striropora, vrednu četiri miliona evra. Kompanija je 2005. godine preuzela dotad dva konkurentska pogona - u Nišu i Srbobranu i sada zapošljava 120 ljudi. Ta kompanija posluje u 10 zemalja sa 17 proizvodnih pogona, a broj zaposlenih je oko 800 ljudi. Kompanija je proširila poslovanje na istočnu Evropu jer je ocenila da te zemlje imaju veliki potencijal za razvoj poslovanja.

VALJEVSKO KUPINOVO VINO U proteklih nekoliko godina zbog niske otkupne cene mnogi kupinjaci u valjevskom kraju, koji je poznat, po ovoj voćarskoj kulturi i van granica Srbije, ostajali neobrani. Razočarani proizvođači su u nekoliko navrata blokirali puteve, prosipali plodove kupina uz najave da će budacima iseći sređene zasade ove voćke. Ovakvih i sličnih situacija neće više biti, jer su rešenje pronašli sami poljoprivrednici, a to je proizvodnja kupinovog vina. Mnoga domaćinstva u ovom kraju prave kupinovo vino po tradicionalnoj recepturi, neka su osmislila sopstvenu ambalažu i etikete, a kupci su im, uglavnom, poznanici i šira rodbina. Nutritivna vrednost ovog vina, zbog koje ga stručnjaci preporučuju malokrvnim osobama, dodatno je pospešila razmišljanja o njegovoj većoj i organizovanijoj proizvodnji. Strbija se po proizvodnji kupine već duže vreme nalazi na visokom četvrtom mestu u svetu iza Amerike, Meksika i Kine. Sa oko 5000 hektara godišnje se ubere nešto više od 30000 tona ovog voća od kojeg tek polovina može, pod nešto povoljnijim cenama, da se plasira na tržištu.

INDUSTRIJSKA ZONA U VALJEVU Nova industrijska zona u Valjevu, kao osnovni pokretač privrednog zamajca, počela je da prima zainteresovane investitore. Predviđene su i određene stimulacije za investitore koji na ovom prostoru izgrade pogone i otvore nova radna mesta. Industrijska zona, locirana je pored magistralnog puta i železničke pruge ka Beogradu obuhvata površinu od 14 hektara. Na ovoj lokaciji postoje proizvodne hale i magacini sa kompletnom infrastrukturom i obuhvataju oko 30.000 kvadratnih metara. Lokalne vlasti obećavaju da će postupak za izdavanje dozvola investitorima biti efikasan. Njima je ponuđena široka lepeza parcela -od najmanjih koje zauzimaju 30 ari, do mogućnosti zakupa većih od 5 hektara. Parcelisanje je izvršeno u skladu sa zahtevima i potrebama domaćih firmi da otvore pogone u Valjevu.

Prema procenama, više od desetak domaćih kompanija, kao i više stranih investitora zainteresovano je za otvaranje proizvodnih pogona u Valjevu. Prema evidenciji Nacionalne službe za zapošljavanje, u Valjevu na posao čeka oko 8.000 lica i svako novo radno mesto doprinelo bi smanjenju broja nezaposlenih i povećanju standarda građana. Francuski trgovinski lanac „Intermarše“ zakupio je u tom gradu zemljište blizu železničke pruge na 99 godina, za izgradnju savremenog hipermarketa. Za zakup gradskog zemljišta „Intermarše“ je  platio dva miliona evra. Ovo će biti sedmi trgovinski objekat, koji će ovaj francuski trgovinski lanac otvoriti u Srbiji. Od velikog značaja za razvoj Valjeva i poboljšanje standarda građana su češke investicije, koje premašiju 3 miliona evra. Ova sredstva uložena su u projekte vodosnabdevanja, toplifikacije i zaštite životne sredine. U rekonstrukciju crpne stanice, koja se nalazi u koritu reke Gradac, uloženo je 260.000 evra, a sa ovog meseta obezbeđuje se gotovo polovina pijaće vode za Valjevo. U industrijskoj zoni izgrađena je stanica za upravljanje komunalnim otpadom, a u ovaj projekta češka vlada je uložila oko 400.000 evra. Prema procenama, na ovoj lokaciji godišnje će se odlagati 21 hiljada tona komunalnog otpada. Takođe, Češka planira da u Srbiju, do do 2017. godine, godišnje uloži 1,2 miliona evra a uslov za to su kvalitetni projekti po evropskim standardima kao i njihova efikasna realizacija. 

RUDNO BOGATSTVO U VALJEVSKOM KRAJU Istraživanja iz sedamdesetih godina prošlog veka pokazala su da u valjevskom kraju postoje značajne rezerve crvenog boksita, laporca i uljnih škriljaca. Najveći deo nalazi se u dolini reke Ribnice i ataru sela Šušovka i Divci. Tada je izrađena i studija ekonomske opravdanosti gradnje cementare, ali se zbog ekoloških, ali i ekonomskih razloga odustalo od te namere. U valjevskom kraju je u prethodnih nekoliko godina otvoreno na desetine kamenoloma, a nema pouzdanih podataka koliko firmi se bavi eksploatacijom mineralnih sirovina. Na tom području se eksploatišu razne vrste kvarcnih peskova u mestima Čuruge i Slatina, zatim kvalitetan kaolin, takođe u Slatini i Miličinici. Na Maljenu i Povlenu eksploatiše se dijabaz, a u mestima Nepričava i Ba karbonantne sirovine, kao i dacit u Slatkovici. Izgrađena su postrojenja za magnetsku separaciju magnezita i serpentina, kvarcnih peskova, kao i flotacijska postrojenja za koncentraciju feldspata, kaonisanog granita i optičku separaciju za koncentraciju magnezita. Velike nade polagane su i u eksploataciju uljnih škriljaca, a nakadašnje izveštaje geologa, potvrdila su i najnovija istraživanja. U Srbiji su otkrivena 23 basena uljnih škriljaca sa procenjenim rezervama od oko 4,7 milijardi tona, a najveće rezerve nalaze se na području Aleksinca. Eksperti smatraju da bi u godinama koje dolaze uljni škriljci mogli imati značajnu ulogu. Sa pažnjom se prate i istraživanja bornih sirovina, posebno posle početka eksploatacije jadarita u okolini Loznice. Da ima razloga za optimizam potvrđuje podatak da su dve svetski poznate kompanije došle u taj kraj. Reč je o kompaniji „Ultra Balkans“, koja istražuje litijum u okolini Valjeva, Loznice, Mionice, Požege i Ivanjice, dok druga firma „Litijum li Balkan“ istražuje borne materijale. U Srbiji ima oko 200 rudnika u eksploataciji nemetaličnih mineralnih sirovina. Do sada je istraženo 48 sirovina, od kojih je 16 u stalnoj eksploataciji. Povremeno se eksploatiše još 16 sirovina, dok preostale nisu u dovoljnoj meri istražene da bi mogle biti eksploatisane.

SELO MILIČINICA - TIROL U SRCU ŠUMADIJE Na trasi vinskog puta centralne Srbije, u srcu Šumadije, nalazi se selo Miličinica, nedaleko od Valjeva. Selo je smešteno podno uzvišenja Pusule i  nalazi se na 390 metara nadmorske visine, zbog čega je pogodno za gajenje vinove loze. To je i jedan od razloga zašto je Miličinica nazvana srpski Tirol. Iako taj kraj ima dugu vinogradarsku tradiciju, još od rimskih vremena, u poslednjih sto godina nije se gajila vinova loza. Valjevsko područje, u međuvremenu je postalo poznato po voću, pre svega, šljivama, ali i malinama i kupinama. U ambiciozni posao obnavljanja vinarske tradicije krenula je firma „Astra“, koja je 2006. godine zasadila vinograd na 2,5 hektara. Pod vinovom lozom ta firma ima 15 hektara, dok je jedan hektar namenjen za proizvodnju sopstvenog sadnog semena. Sadnice su od originalnih francuskih klonova plemenitih sorti, kao što su sovinjon blan, šardone, muskat pino i kaberne sovinjon. Kako se pokazalo da im zemljište i klima odgovaraju, uvezeno je deset vrsta baznog materijala iz kojeg su reprodukovane domaće sadnice.  Koliko je to područje specifično najbolje govori podatak da je ove godine, i posle nezapamćene suše, ceo kraj ostao zelen. Zbog toga se procenjuje da se tu mogu praviti vina istog kvaliteta kao u Bordou u Francuskoj. U firmi „Astra“ planiraju da ulože značajna sredstva u modernizaciju vinarije. Na taj način će se omogućiti da se u Vinariji, sa opremom i logistikom na površini od 600 kvadratnih metara, od grožđa sa 50 hektara vinograda, godišnje proizvede oko 400 hiljada flaša vrhunskog vina. Vinarija već ima obezbeđen plasman na domaćem i inostranom tržištu. U drugoj fazi je planirana izgradnja objekata za vinski turizam, što će, kako se očekuje, privući posetioce iz Srbije, ali i zemalja u okruženju.       

Kula Nenadovića je simbol grada Valjeva. Podignuta je u proleće 1813. godine, pored puta za Šabac, na samoj ivici brda Kličevac.  Podigao je Jakov Nenadović uz pomoć sina Jevrema, da bi se tu skladištila municija za potrebe ustanika. Kao graditeljski materijal, korišćen je kamen porušene Vitkovića kule, koja se nekada nalazila kod ušća reke Gradac u Kolubaru. Krajem 1813. godine ustanici su morali da napuste Valjevo, a kulu preuzimaju Turci i pretvaraju je u tamnicu. Pri ponovnom oslobođenju Valjeva 1815. godine ustanici su zatekli Kulu punu izmučenih Srba.  Srpski vojvoda Sima Nenadović, revoltiran postupkom Turaka, je naredio da se kula zapali, da bi je knjaz Miloš Obrenović obnovio 1836. godine. Povodom dana Valjeva, svečano je ponovo otvorena i spada u jedne od retko sačuvanih fortifikacijskih objekata iz Prvog srpskog ustanka. Restauracija Kule urađena je zahvaljujući pomoći Ministarstva kulture i grada Valjeva, koji su za njenu obnovu izdvojili 25 miliona dinara. Kula sagrađena od kamena visine dvadesetak metara, nakon šestogodišnjeg obnavljanja, revitalizacije i restauracije sačuvana je od daljeg propadanja i sada je kao simbol Valjeva, nakon nepunih 150 godina, otvorena za posetioce. U Kuli je otvorena i stalna muzejska postavka, koja govori o prošlosti i burnim događajima iz ovog kraja, zatim razvoju grada, porodici Nenadovića, i drugim značajnim događajima.

ARHEOLOŠKO OTKRIĆE NA POVLENU Nakon zagonetnih kamenih kugli na prostoru planine Povlen u ataru valjevskog sela Brezovica otkriveno je praistorijsko kameno utvrđenje staro preko 3.000 godina. Dobro očuvani ostaci govore da je reč o najstarijoj upotrebi kamena za građenje bedema na prostoru Srbije. Na ovom području, milenijum pre Hrista, živela su plemena Ilira i Tribala, pa arheolozi procenjuju da je novootkrivena kamena utvrda njihovo delo. Lokalitet je, pre nekoliko godina, evidentiran po slučajnim nalazima rimskog novca I keramike iz 4. veka. Reč je o dobro očuvanom bedemu dugom preko 300, a širokom između 2,5 do tri metra. Zid je rađen od krupnog lomljenog I tesnog kamena, dok je središte, umsto amlterom ispunjeno sitnim kamenjem. Za arheologe će posebno biti interesantno da, po prvim nalazima, u unutrašnjosti utvrde postoje ostaci stambene arhitekture površine oko pola hektara. Slično kameno utvrđenje ne postoji u Srbiji, osim na lokalitetu Kruševica kod Bujanovca, ali je ono znatno mlađe i vezano je za period grčke civilizacije. Pronađena su, međutim, na području Bosne I dalmacije, koja su u periodu praistorije Balkana gradili Iliri. U valjevskom slučaju, reč je o vremenu od oko hiljadu godina pre Hrista, kad sun a tom području živela plemena Ilira i Tribala, dok su ovi krajevi bili granično područje, koje se vremenom pomeralo između te dve etničke grupe. Utvrđenje na planini Povlen predstavlja arheološku ekskluzivu i kao takvo zaslužuje punu zaštiti. Stručnjaci veruju da dalja detaljna istraživanja mogu doći do novih prvorazrednih otkrića od regionalnog, a možda I svetskog značaja.

CRKVENO - KULTURNI CENTAR NA DIVČIBARAMA Uz čuvene manastire Lelić, Ćelije i Pustinju, valjevski kraj odskora poznat je i po prvom i jedinom u Srbiji Crkveno - kulturnom centru na poznatoj vazdušnoj banji Divčibarama. Više od deset hiljada poklonika verskog turizma iz Beograda, Čačka, Kragujevca, Kruševca, Novog Sada, Sombora, Subotice, Zrenjanina i drugih gradova Vojvodine svake godine posećuje ovo mesto. Takođe, Centar posećuju i turisti koji borave u hotelima na Divčibarama. U okviru crkvenog konaka, postoji i novosagrađeni objekata za smeštaj. Reč je o sobama sa dva i više kreveta, uz obavazan francuski ležaj s kupatilom, televizorom, frižiderom i bežičnim internetom. Izgradnjom hrama Svetog Pantelejmona od 1996. do 2001. godine završena je prva faza Crkveno - kulturnog centra. Druga faza počela je podizanjem konaka od 1.500 metara kvadratnih za 50 soba i sale za 200 učesnika sa modernom kuhinjom, infocentrom i kancelarijom za verski turizam, koji je, delom počeo da se realizuje od ove godine. Centar je prvenac na turističkoj mapi Srbije i regiona, gde mogu da se održavaju kongresi, konferencije, seminari, koncerti, izložbe, predavanja iz oblasti duhovnosti, kulture i svega drugog što, pre svega, mlade ljude upućuje na pravi put. Ostvarenja projekata Crkveno - kulturnog centra podržali su ministarstva ekonomije i regionalnog razvoja, vera i dijaspore, lokalna samouprava Valjeva, Saobraćajni institut CIP, EPS, Direkcija za izgradnju grada Valjeva. Pored Crkve i izgradnja Centra, nastojanja za oporavak ove vazdušne banje podržana su gradnjom škole, otvaranjem zdravstvene i policijske stanice dalekovodom od Ražane do Divčibara, kao i dobijanjem još jedne ski staze. U crkvenoj prodavnici, ljubiteljima verskog turizma na raspolaganju je veliki izbog ikona iz Rusije i Grčke, manastirskih vina, kandila, sveća, ali i meda iz manastira Tvrdoš. Crkveno - kulturni centar na Divčobarama sarađuje i sa manastirima Dečani, Hopovo, Kaona, Lelić i Kovilj. Divčibare su prva planinska banja u Srbiji u kojoj je izgrađen pravoslavni hram.

(22. septembar 2013.) Po proizvodnji kupine, Srbija će i dalje zauzimati visoko, četvrto mesto u svetu, iza Amerike, Meksika i Kine. To potvrđuju izveštaji iz kupinjaka u valjevskom kraju, čiji vlasnici se krajem jula okupljaju na tradicionalnoj privredno-turističkoj manifestaciji „Dan kupine”, u planinskom selu Stave. Kupina je rodila kao retko kada, a plodovi izvanrednog kvaliteta beru se nekoliko nedelja. U našoj zemlji ova voćka se uzgaja na površini od oko 5.000 hektara, od čega je znatan deo u valjevskom kraju i Kolubarskom okrugu. U selima podno planine Medvednik, u čijem središtu je mesna zajednica Stave, gotovo da nema domaćinstva, koje nema kupinjak. U kupinjaku od jednog hektara ubraće se oko 25 tona voća odličnog kvaliteta.

B R A N K O V I N A

Brankovini, kod Valjeva, svake godine početkom jula održava se privredno turistička manifestacija "Dan maline" uz učešće više od 50 proizvođača tog voća iz valjevskog malinogorja. Srpska malina jeste prepoznatljivog kvaliteta, ali je Srbija izvozi isključivo u smrznutom stanju, dok se u Evropi i SAD ona može kupiti u obliku gotovo hiljadu proizvoda. "Vilamet" i "miker" su najzastupljenije sorte. Seljaci odustaju od proizvodnje maline kao organske hrane zbog velikih investicija, a manjeg roda, što obeshrabruje proizvođače. "Dan maline" je prvi put organizovalo lokalno turističko društvo "Čika Ljuba Nenadović", 1. jula 1962, na sugestiju pesnikinje Desanke Maksimović, koja je detinjstvo provela u Brankovini, gde joj je otac Mihailo bio učitelj.

M I O N I C A

PEPSI KUPIO GALA VODU Fabriku negazirane prirodne mineralne vode ’’Mioni’’, u selu Ključ, nadomak Mionice, koja proizvodi ’’Akva Galu’’, ’’Delta agrar’’ je prodao ’’Pepsiju’’. Cilj je da ’’Akva Gala’’ zauzme jednu od vodećih pozicija u Srbiji na tržištu negaziranoh voda i da se plasira na tržište regiona, a postoji i plan da se sokovima proširi asortiman fabrike . ’’Delta agrar’’ostao je bez prodajne i distributerske mreže, a ulaganja za ulazak na tržište su velika. U mioničkoj opštini, uz ogradu da nemaju zvaničnu potvrdu akvizicije, smatraju da je dolazak ’’Pepsija’’ dobar potez i nadaju se da će fabrika uskoro početi da radim punim kapacitetom, jer bi to značilo i otvaranje novih radnih mesta. U valjevskom kraju ima pet fabrika vode i sve traže strateškog partnera ili kupca.

U B

Opština Ub ima oko 30 hiljada stanovnika, a potencijal za razvoj postoji u oblasti energetike i poljoprivrede. Kada je reč o energetici, ključni su otvaranje površinskog kopa „Radljevo“ i završetak Termoelektrane „Kolubara B“ u Kaleniću. Prema procenama stručnjaka, u „Radljevu“ ima zaliha uglja da u narednih pedeset godina snabdeva nove kapacitete termoelektrana u Srbiji. Taj površinski kop se celom površinom nalazi na teritoriji opštine Ub, na oko šest hiljada hektara, i jedan je od najvećih u Evropi. Planirano je da zbog otvaranja kopa bude raseljeno stanovništvo iz mesta Radljevo, Šarbani, Brgule i Kalenić. Na novoj lokaciji građane će, osim stanova, sačekati škola, obdanište, crkva i sportski tereni. Posle preseljenja stanovništva sa tog područja, počeće iskopavanje uglja. U međuvremenu, očekuje se i da počne izgradnja novih termokapaciteta. Italijanska kompanija „Edison“ planira da investira u nove blokove termoelektrane „Kolubara B“ u Kaleniću, u kojoj bi posao trebalo da dobije oko 300 radnika. Od tih projekata, prema očekivanjima, u opštinsku kasu  prvi prihod mogao bi da se slije već 2016. godine, što će doprineti povećanju standarda.  

Drugi potencijal za razvoj ogleda se u mogućnostima za unapređenje poljoprivredne proizvodnje. Poljoprivrednom proizvodnjom bavi se oko 3.500 registrovanih i isto toliko neregistrovanih gazdinstava. Većina je specijalizovana za povrtarstvo. Zbog toga su opštinske vlasti Uba sklopile sporazum sa Pijačnom upravom Beograda da u okviru Veletržnice u srpskoj prestonici, finansiraju 300 do 350 kvadratnih metara prostora. Na taj način će povrće sa područja Tamnave postati svojevrsan brend. Završetak „Koridora 11“, koji se prostire na 26 kilometara u opštini Ub, zatim otvaranje kopa „Radljevo“ i bolje korišćenje resursa, poput gline i kvarcnog peska, mogli bi ponovo da aktiviraju industrijsku zonu i privuku investitore. 

L A J K O V A C

Opština Lajkovac se nalazi u Zapadnoj Srbiji, u srednjem delu kolubarske doline. Prostire se u ravničarsko-brežuljkastom kraju, na prosečnoj nadmorskoj visini od 122 metra, a ima prijatnu umereno-kontinentalnu klimu. Reka Kolubara, pritoka Save, protiče u blizini centra Lajkovca. Lajkovac je smešten u neposrednoj blizini Ibarske magistrale, kojom je od prestonice udaljen 69 kilometara. Ova opština je poznato železničko mesto - varošica Lajkovac je i nastala prolaskom prvog voza na relaciji Obrenovac-Valjevo 1908. godine. Jedno vreme bio je značajan železnički čvor, jer su se u njemu ukrštale pruge uskog koloseka za Valjevo, Aranđelovac i Mladenovac. Iako više nema takav značaj, predstavlja jednu od poznatijih stanica na pruzi Beograd-Bar. Stih iz narodne pesme ’’Ide Mile lajkovačkom prugom’’ i danas je sinonim za ovu opštinu. Najznačajniji spomenik kulture je manastir Bogovađa sa Hadži Ruvimovim konakom, u kojem je 1804. doneta odluka o podizanju Prvog srpskog ustanka protiv turske vlasti. Dan opštine je 16. septembar, kojim se obeležava dan kada je 1908. godine prvi voz prošao kroz Lajkovac, a gradska slava je Ognjena Marija, koja se uvek obeležava 30. jula.

Teritorija opštine Lajkovac ima vrlo zanimljivu istoriju, koja datira još od perioda rimske imperije. Najstarije arheološko nalazište je lokalitet Anine u slivu reke Ljig, na teritoriji sela Ćelije. Na ovom lokalitetu, koji se istražuje, otkriveni su ostaci palate za koju se veruje da je pripadala visokom rimskom velikodostojniku. Za vreme vladavine kralja Dragutina 1284. godine, teritorija opštine prvi put dolazi pod srpsku vlast. Kralj Dragutin ovo područje dobija kao miraz od tasta, ugarskog kralja, pa iz tog perioda potiče i prvi pisani dokument o nekom lokalitetu sa ove teritorije, a to su utvrđenje Nepričava i selo Pepeljevac. U periodu vladavine kralja Dragutina oba lokaliteta imaju status okruga. Posle Kosovske bitke, ova teritorija ponovo pada pod ugarsku upravu. Padom despotovine 1459. godine, oblast dolazi pod upravu Otomanske imperije. Celokupno stanovništvo se tada iselilo preko Save i Dunava u poznatim seobama. U periodu austrijske uprave 1717- 1739. godine ova teritorija je slabo naseljena, sudeći po austrijskim popisima, ali se povratkom Turaka oblast ponovo naseljava. Današnje stanovništvo vodi poreklo od tadašnjih doseljenika, koji su došli pretežno iz Crne Gore, Hercegovine i Starog Vlaha. Tokom Prvog svetskog rata, na ovim teritorijama vodila se znamenita Kolubarska bitka, gde su najžešće borbe vođene na lokalitetu Vrapče brdo. Posmrtni ostaci srpskih vojnika stradalih na Vrapče brdu sahranjeni su, u vidu spomen-kosturnice, u crkvi u Ćelijama. Drugi svetski rat prošao je mnogo mirnije. Poznat je samo jedan sukob Kolubarske čete sa Nemcima, septembra 1941. godine, što je bila diverzija u železničkoj ložionici. Posle toga, partizani se povlače iz rejona Lajkovca da bi se konačno vratili septembra 1944. godine, kada uvode svoju upravu. Kao teritorijalna jedinica, opština je nastala posle rata od delova opština Ub, Mionica i Lazarevac. Njenim osnivanjem počinje novi period u razvoju ovog regiona, kada se centar interesovanja pomera sa železnice ka rudarskim kopovima.

U današnje vreme, opština Lajkovac je poznato poljoprivredno područje, jedan od najznačajnijih centara u Srbiji za odgoj kvalitetnih priplodnih goveda simentalske rase. U Lajkovcu se održava izložba priplodnih krava i junica simentalske rase u Srbiji već 30 godina, svakog 27. septembra, na Krstovdan. Osim stočarstva, razvijeno je ratarstvo i voćarstvo, a postoje i značajni preradni kapaciteti, a ova opština, kroz redovne godišnje programe i subvencije, ulaže puno u razvoj poljoprivrede. Udruženje odgajivača goveda simentalske rase ’’Kolubara’’ osnovano je 2000. godine i okuplja preko 300 članova iz Kolubarskog okruga. Osnovni cilj Udruženja je kontrolisani razvoj govedarstva, kroz genetsko unapređenje i očuvanje postojećih genetskih resursa radi ekonomskog prosperiteta članova Udruženja. Stručnu pomoć i podršku udruženje ima od Centra za poljoprivredu Lajkovac, koji je privatizovan, ali je i dalje vodeća poljoprivredna služba na ovom području. U proizvodnom zapatu nalazi se oko 6.000 grla, u matičnom oko 2.500, a pod kontrolom produktivnosti oko 700 priplodnih krava. U industrijskoj zoni opštine nalaze se značajni preradni kapaciteti. Pre svega, tu je prehrambena industrija mlečnih proizvoda preduzeća ’’Vindija’’ iz Varaždina, hladnjača za voće ’’Fruvela’’, ’’Mlekara Babić’’ i mlinsko-pekarsko preduzeće ’’Agraria kampo’’ iz Beograda. Svi preradni kapaciteti nalaze se u neposrednoj blizini Ibarske magistrale i pruge Beograd-Bar, tako da su sa saobraćajno-transportnog aspekta veoma pogodno locirani. Velike zasluge što je kolubarski kraj postao prepoznatljiv po kvalitetnoj stočarskoj proizvodnji pripadaju stručnoj poljoprivrednoj službi - Centru za poljoprivredu Lajkovac.

(21. septembar 2013.) RASKOŠNA RIMSKA GRAĐEVINA U ĆELIJAMA Istraživanja na lokalitetu Anine u Ćelijama kod Lajkovca, gde je otkrivena rimska vila iz četvrtog veka koja, prema procenama arheologa Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Valjevu, možda premašuje značaj građevina otkrivenih u Gamzigradu i Medijani, uskoro bi mogla da budu nastavljena. Opština Lajkovac, naime, za oko tri miliona dinara otkupila je od vlasnika tri parcele, ukupno dva hektara, na kojima se prostiru ostaci raskošne rimske građevine. Otkrivena vila po veličini i kvalitetu gradnje ubraja se među najveće u Srbiji i jugoistočnoj Evropi! Iskopavanja, koja su arheolozi započeli pre nekoliko godina, odvijaju se nedaleko od ušća reke Ljig u Kolubaru. Vila, procenjuju, ima oko 7.000 kvadratnih metara, a njen ceo kompleks, s pratećim objektima, zauzima više od 70 hektara! Pretpostavlja se da vila potiče s početka četvrtog veka, iz vremena rimskog cara Konstantina . Vila je, verovatno, služila za odmor njenog vlasnika, koji je očigledno zauzimao visok rang u tadašnjem Rimskom carstvu. Već na prvi pogled uočavaju se besprekorna, kvalitetna gradnja, kao i raskoš objekta, kakvi su pripadali samim carevima i izuzetno bogatim ljudima Rimskog carstva. Vila se nalazi u blizini nekadašnjih puteva od Srebrenice i planine Rudnik. Temelji, duboki oko metar i po, sazdani su od kamena. Arheolozi pretpostavljaju da je vila imala i sprat.

NAPOMENA: Svi tekstovi su urađeni na osnovu autorskih napisa novinara Međunarodnog radija Srbija, kao i korišćenjem informacija Tanjuga i dnevnih listova „Privredni pregled“, „Novosti“ i „Politika“.

 

 

Kategorija: